พิธีขึ้นตำหนักใหม่

พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นชุมพรเขตรอุดมศักดิ์

"ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๒๓ วันที่ ๒๔ มีนาคม รัตนโกสินทร์ศก ๑๒๕ หน้า ๑๓๑๕-๑๓๑๖"

          ด้วยการก่อสร้างตำหนักที่วังพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นชุมพรเขตรอุดมศักดิ์นั้น ช่างได้กระทำการก่อสร้างสำเร็จบริบูรณ์แล้ว สมควรจะกระทำการมงคลการขึ้นตำหนัก ในเดือนนี้ได้ จึงโปรดให้โหรหาฤกษ์มีกำหนดในวันที่ ๒๐ มีนาคมเปนกำหนดพระฤกษ์การขึ้นตำหนักใหม่ และ โปรดให้จัดการตกแต่งในวังล้วนไปด้วยใบไม้ธงช้างและโคมไฟ ดูสว่างไสวไปทั้งจังหวัดวัง ทั้งที่บนตำหนักเจ้าพนักงานก็ได้ตั้งพระแท่นมณฑลพร้อมด้วยเครื่องนมัสการ ประดิษฐานพระไชยวัฒน์ ประจำรัชการปัตยุบันนี้และพระเต้าน้ำพระพุทธมนต์ ในห้องบรรธมก็ได้ตั้งเครื่องนมัสการประดิษฐานพระไชยวัฒน์เนาวโลหองค์เล็กและ ทองคำองค์เล็ก ซึ่งพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ ได้รับพระราชทานกับทั้งพระอื่นด้วย

           ในวันที่ ๒๐ มีนาคม รัตนโกสินทรศก ๑๒๕ นั้น พระสงฆ์ซึ่งดำรงสมณะศักดิ์ ที่เจริญพระพุทธมนต์ฝ่ายไทยสวดที่ห้องมณฑล ๑๐ รูป มีพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงวชิรญาณวโรรส เปนประธาน ฝ่ายรามัญสวดที่ห้องบรรธม ๕ รูป มีพระสุเมธาจารย์ เปนประธาน ได้มาพร้อมแล้วเวลาค่ำได้ขึ้นไปพร้อมที่ห้องมณฑล พรเจ้าลูกยาเธอเจ้า ของงานได้ทรงประเคนไตรย่ามและพัดรอง ปักด้วยดิ้นเป็นรัศมี มีอักษรย่อ พระนาม ที่ใจกลางแห่งรัศมี พระสงฆ์ออกไปครองไตรเสร็จกลับไปนั่งตามที่พระเจ้าลูกยาเธอทรงจุดเทียนทรงศีล แล้วเสร็จไปทรงจุดเทียนที่ห้องบรรธม พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์สัตปริตจบแล้วกลับ

           ก่อนหน้าเวลาเสด็จพระราชดำเนิน มีพระบรมวงษานุวงษ์ข้าราชการทั้งฝ่ายหน้าและฝ่ายใน ได้เสด็จและไปช่วยในงานนี้เป็นอันมาก คือฝ่ายในมีสมเด็จพระบรมราชินีนารถ สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชเทวี เปนต้น ฝ่ายหน้ามีสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ ทั้ง ๒ พระองค์ เปนต้น พระเจ้าลูกยาเธอได้ถวายมีดพับ สำหรับเหลาดินสอมีอักษรจารึก และทรงแจกแก่พระบรมวงษานุวงษ์ข้าราชการ ทั้งบรรดาที่ได้ไปในงานนี้เปนอันมาก

            ครั้นเวลาจวน ๕ ทุ่ม พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงเครื่องทหารเรือ เสด็จพระราชดำเนินแต่วังสวนดุสิต ไปประทับที่วังพระเจ้าลูกยาเธอ ได้ทรงผลัดผ้าทรง เสด็จประทับพระแท่นสรงๆ น้ำพระพุทธมนต์แล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

            ได้ทรงหลั่งน้ำพระมหาสังข์ พระราชทานแก่พระเจ้าลูกยาเธอ และหม่อมเจ้าทิพยสัมพันธุ์ ในพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์นี้ พราหมณ์เป่าสังข์ เจ้าพนักงานประโคมแตรสังข์ ฆ้องไชยพิพัฒน์ แล้วพาหมณ์ได้ถวายน้ำสังข์อีกครั้ง แก่พระเจ้าลูกยาเธอ ทรงผลัดผ้าทรง เสด็จขึ้นบนตำหนัก ครั้งถึงเวลา ๕ ทุ่ม ๔ นาที ๓๒ วินาที เปนปฐมฤกษ์ พระเจ้าลูกยาเธอ เสด็จขึ้นพระแท่นบรรธม พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงหลั่งน้ำพระมหาสังข์ทักษิณาวัฏ และทรงเจิมพระราชทานพระเจ้าลูกยาเธอและหม่อมเจ้าหญิงทิพยสัมพันธุ์ และ พระราชทานพระพร แล้วพระบรมวงษานุวงษ์ฝ่ายในที่ยิ่งพระชนมายุกว่าทรงอำนวยพระพรต่อไป แล้วพระบรมวงษานุวงษ์ฝ่ายหน้าทรงอำนวยพระพรอีกครั้งหนึ่งแล้ว พระเจ้าลูกยาเธอ ได้ทูลเกล้าฯ ถวายพระรูปและทานพระกร แด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว แล้วเสด็จพระราชดำเนินไปประทับโต๊ะเสวยแล้วเวลา ๒ ยามเศษ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จกลับ

            วันที่ ๒๑ มีนาคม เวลาเช้า ๔ โมงเศษ พระเจ้าลูกยาเธอ ได้ทรงปฏิบัติเลี้ยงพระสงฆ์และทรงแจกเงินแก่บรรดาที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องในงานนี้แล้ว เปนเสร็จการ

 (หมายเหตุ : การสะกดคำยึดตามราชกิจจานุเบกษา แต่การแบ่งย่อหน้าปรับเพื่อความชัดเจนในการอ่าน)